ประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่นทางภาคใต้ ในอดีตยังคงมีการซึมซับเรื่องราวพระพุทธศาสนาเข้ามาเกี่ยวข้องในวิถีชีวิต ทำให้เราสามารถเห็นหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนา ถูกนำไปใช้ในการสร้างสรรค์ผลงานวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ และเรายังมีโอกาสได้ทราบถึง ข้อมูลวัฒนธรรมพื้นบ้านผ่านเรื่องราววรรณกรรม รวมทั้งชีวิตความเป็นอยู่และการปฏิบัติตนของคนยุคนั้น ผ่านหนังสือตัวอักษร รวมทั้งการผสมผสานความเชื่อพิธีกรรมพื้นบ้านไว้ในวรรณกรรม

สำหรับการสร้างสรรค์ผลงาน วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ นั้นส่วนใหญ่ มักได้รับอิทธิพลมาจากวรรณกรรมพื้นบ้านของทางภาคกลาง โดยบางเรื่องมีการคัดลอกข้อมูลมาจากต้นฉบับ และนำมาปรับปรุงพร้อมปรับเปลี่ยนเนื้อหา โดยใช้ภาษาท้องถิ่นในการประพันธ์วรรณกรรมขึ้นใหม่ เช่น เรื่อง อุณรุท รามเกียรติ์

เราจึงเห็นข้อมูลของวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ มีความคล้ายคลึง ใกล้เคียงกับวรรณกรรมของทางภาคกลาง คล้ายกับบทละครนอกและนิทานพื้นบ้าน ที่ได้รับความนิยมในท้องถิ่นทางภาคกลาง

 

คุณค่าชิงมรดกทางวัฒนธรรมภายในวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้

สำหรับวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้สามารถแบ่งได้ 3 รูปแบบ

1.วรรณกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากวรรณกรรมท้องถิ่นภาคกลาง

โดยการคัดลอกจากต้นฉบับวรรณกรรมภาคกลางนำมาเปลี่ยนแปลงเนื้อเรื่องแต่ยังคงยังคงฉันทลักษณ์เดียวกับต้นฉบับและมีสำนวนภาษาท้องถิ่น  ยกตัวอย่างเช่น สุบินกุมาร จันทโครพ พระรถเสนคำกาพย์ รามเกียรติ์ อุณรุท ลักษณวงศ์

2.วรรณกรรมที่ทำการสร้างสรรค์ขึ้นมาใหม่

เกิดจากากรสร้างสรรโดยนักกวีพื้นบ้านทางภาคใต้ ที่นำโครงเรื่องจากนิทานท้องถิ่น
หรือโครงเรื่องจากนิทานภาคกลาง มาประพันธ์ขึ้นใหม่ด้วยภาษาท้องถิ่น ยกตัวอย่าง สัปดนคำกาพย์   พระวรเนตรคำกาพย์  สังข์ทองคำกาพย์ ชาลวันคำกาพย์สุวรรณสิน พระแสงสุริยฉายคำกาพย์

3.วรรณกรรมในรูปแบบตำราต่างๆ

ยกตัวอย่าง ตำราดูลักษณะสัตว์ ตำราดูลักษณะสตรี ตำราโชคชะตาราศี ตำรายา  แบบเรียนที่คัดลอกมาจากภาคกลาง เช่น จินดามณี

วรรณกรรมภาคใต้ ก็มีศาสนามาเกี่ยวข้องเช่นกัน

ถึงแม้ว่าวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ จะได้รับอิทธิพลมาจากวัฒนธรรมวรรณกรรมพื้นบ้านทางภาคกลาง

แต่ภายในวรรณกรรมยังคงสอดแทรกสภาพภูมิศาสตร์ สภาพสังคม ของชุมชนท้องถิ่นภาคใต้ตอนล่าง

ที่มีความเชื่อในหลักพระพุทธศาสนา รวมทั้งความเชื่อแบบดั้งเดิมของชาวมลายู ที่มีการผสมผสานกันอย่างลงตัว สามารถสะท้อนตัวตนที่แท้จริงของวัฒนธรรมภาคใต้ ที่มักมีปฏิสัมพันธ์ของคนไทยในท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี รวมทั้งการถ่ายทอดความเชื่อพิธีกรรมต่างๆ ที่ได้รับอิทธิพลบริเวณภาคใต้อย่างกว้างขวาง

ทำให้การอ่านวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ เราจะได้สัมผัสไปกับวิถีชีวิตการดำรงชีวิตความเชื่อรวมถึงความรู้ทางตำรับยาและจุดภูมิศาสตร์ของทางภาคใต้ในอดีตได้

เป็นอีกหนึ่งคุณค่าที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่คนรุ่นหลังควรสืบสานและรักษาไว้เพื่อให้คงอยู่ต่อไปในภายภาคหน้า เป็นการรักษาวัฒนธรรมของคนภาคใต้ให้รักและห่วงแหนวัฒนธรรมท้องถิ่นของทางภาคใต้จากการถ่ายทอดภายในวรรณกรรมท้องถิ่น

 

ตัวอย่างงานวรรณกรรมรณท้องถิ่นภาคใต้

ตำนาน นางโภควดี

ตำนานนางโภควดี เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นเกี่ยวกับ ตำนานการสร้างโลกและจักรวาล ที่อาศัยเค้ามูลจากความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ ผสมผสานกับคติความเชื่อทางพุทธศาสนา ความเชื่อท้องถิ่น โดยเป็นวรรณกรรมที่แพร่หลายเป็นลายลักษณ์อักษร ในหนังสือบุดหรือสมุดข่อย ซึ่งมีอยู่ว่า…

ตำนานสร้างโลกและจักรวาลเรื่อง นางโภควดี ซึ่งกล่าวถึงการเสียสละร่างกายของนาง เพื่อพลีบูชาให้เกิดเป็นสิ่งธรรมชาติต่างๆ อันเป็นประโยชน์ต่อสัตว์โลกทั้งปวง

เป็นพระคุณอันยิ่งใหญ่ที่ทำให้นางโภควดีมีความสำคัญยิ่งต่อมนุษย์ โดยเฉพาะชาวภาคใต้ เมื่อมีการมงคล หรือการจัดพิธีบวงสรวงพระภูมิ ผู้ประกอบพิธีต้องอัญเชิญและบูชานางด้วยผู้หนึ่ง บรรดาศิลปินพื้นบ้าน เช่น หนังตะลุง มโนราห์ ซึ่งต้องปลูกโรงแสดงขึ้นเป็นการเฉพาะ

ก่อนการแสดงต้องเบิกโรงขอที่ตั้งโรงจากพระภูมิ และจากนางโภควดีเสียก่อน ทั้งนี้ด้วยความเชื่อว่าจะเกิดเป็นมงคล ปลอดจากภยันตรายทั้งปวง คติความเชื่อนี้ปัจจุบันยังคงยึดถือกันอย่างเหนียวแน่นของชาวบ้านอันเป็นชาวไทยพุทธในภาคใต้

ตำนานนางเลือดขาว

ตำนานนางเลือดขาว เป็นตำนานพื้นบ้านภาคใต้ ที่แพร่หลายในหลายจังหวัดในฝั่งทะเลตะวันออก คือ พัทลุง สงขลา นครศรีธรรมราช และฝั่งตะวันตกหรือฝั่งทะเลอันดามัน เช่น ตรัง ภูเก็ต รวมทั้งที่เกาะลังกาวี ไทรบุรี ประเทศมาเลย์เซียด้วย

พระสุธนมโนห์รา

พระสุธนมโนห์รา  นิทานพื้นบ้านเรื่องพระสุธนมโนห์รา-ภาคใต้ มีทั้งประเภท มุขปาฐะและลายลักษณ์ (หนังสือบุด) ที่แต่งเป็นคำกาพย์ มีหลายสำนวน ตัวอย่าง มโนราหรานิบาต วัดมัชฌิมาวาส จังหวัดสงขลา  นอกจากแพร่หลายในไทยแล้วยังแพร่หลายในประเทศเพื่อนบ้านอีกด้วย

 

นอกจากนี้ วรรณกรรมต่างๆของภาคใต้จะถูกจดบันทึกไว้ใน หนังสือบุด โดยเป็นการจดบันทึกเรื่องราวต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นวรรณกรรมประเภทศาสนา เช่น หนังสือ นิทานชาดก นิทานประโลมโลก พงศาวดาร ตำนาน ตำราดูลักษณะเรือ ตำรับยาและคาถาอาคม ถูกบันทึกไว้ในหนังสือบุด

ซึ่งมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ในการบันทึกองค์ความรู้ และเรื่องราวต่างๆ ในอดีต ซึ่งเป็นที่น่าเสียดายเป็นอย่างมาก เพราะหนังสือบุดหลายเล่ม ถูกทำลาย สูญหาย แต่ยังคงมีหลงเหลืออยู่ในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติชุมพร

เอกลักษณ์ของภาคใต้

วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ เป็นอีกหนึ่งคุณค่ามรดกวัฒนธรรมที่ควรรักษาไว้ ถึงแม้ในประเทศไทยจะมีหลายภูมิภาค แต่ในทุกส่วนล้วนแล้วแต่มีวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของตัวเอง รวมถึงวรรณกรรมภาคใต้ที่มีการถ่ายทอดความเชื่อทางพระพุทธศาสนา และความเป็นอยู่ของคนในพื้นที่ในอดีต โดยสะท้อนออกมาผ่านลายลักษณ์อักษร ในการจดบันทึกลงในสมุดข่อยหรือหนังสือบุด

ถึงแม้ว่าในช่วงเวลาหนึ่งจะเกิดปัญหาทางการเมืองส่งผลทำให้หนังสือและเรื่องราววรรณกรรมหลายเล่มถูกกลืนหายไปตามกาลเวลา เราก็ได้แต่หวังว่าคนรุ่นใหม่จะทำการสืบทอดมรดกอันทรงคุณค่าเช่นนี้สืบต่อไปเพื่อให้คนรุ่นหลังได้เข้าใจและตระหนักถึงคุณค่าดีงามของงานศิลป์ชิ้นนี้

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *